عنوان: سطحينگري، آفت متون اسلامي است
مصاحبه شونده: حجه الاسلام و المسلمین دکتر سید مهدی خاموشی
تاریخ : 1386/2/20
مشخصات مصاحبه شونده
نام: سيد مهدي
نام خانوادگي: خاموشي
ميزان تحصيلات:
دانشگاهي: دكترى
حوزوي: خارج
تاریخ تولد: 1341/11/1
ايشان متولد سال 1341 در تهران مي¬باشند و در حال حاضر عضو شوراي عالي انقلاب فرهنگي و رئيس سازمان تبليغات اسلامي مي¬باشند. مقالات، تحقيقات و كتابهاي فراواني نيز از ايشان در زمينههاي فقه و اصول، كلام و حقوق منتشر شده است. از سال 69 تا 1380 مدیر آموزش متوسط مدرسه عالی شهید مطهری و از سال 1380 تاکنون عهده دار ریاست سازمان تبلیغلات اسلامی می باشد.
از سال 1361 تاکنون در مقطع متوسطه تدریس داشته اند و از سال 1369 تاکنون عضو هیأت علمی دانشگاه می باشد.
رساله فوق لیسانس ایشان با موضوع جرم سیاسی در اسلام و رساله دکترای ایشان با عنوان بررسی فقهی و حقوقی اصل قانونی بودن جرائم و مجازات ها می باشد.
ایشان عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی و عضو شورای فرهنگ عمومی کشور و عضو هیأت امنای دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم می باشد.
● پست الكترونيكي: khamooshi@iranculture.org
اشاره
در حاشيه مراسم دومين جشنواره كتاب دين و پژوهشهاي برتر كه به همت معاونت آموزشي و پژوهشي سازمان تبليغات اسلامي انجام گرفت، نظر حجتالاسلام دكتر سيدمهدي خاموشي رئيس سازمان تبليغات اسلامي را پيرامون دومين جشنواره كتاب دين و وضعيت متون ديني جويا شديم:
متن مصاحبه
جشنواره كتاب دين دومين تجربهاش را پشت سر گذاشت. برگزاري دومين جشنواره كتاب دين را نسبت به دوره قبل چگونه ديديد؟
به نظر من رشد اين دوره نسبت به جشنواره اول قابل مقايسه نيست. شاخصهها نشان ميدهد كه ميزان كمي و كيفي جشنواره دوم رشد قابل توجهي داشته است. استقبال انديشمندان، محققان و مؤسسات فرهنگي گواه بر اين ادعاست.
اهداف و شاخصههاي مورد نظر سازمان را بيان كنيد و به نظر شما چه ميزان از اين اهداف تأمين شده است؟
مهمترين هدف ما از برگزاري جشنواره كتاب دين رونق بخشيدن به حوزه دينپژوهشي است و اين رونق به مفهوم حمايت معنوي است. اينكه به محققين اين پيام را برسانيم كه شما را فراموش نكردهايم. معتقديم زحمت ميكشيد. قصد داريم نواقص خودمان را هم به شما عرضه كنيم كه بياييد و پژوهشهاي بيشتر در زمينههاي مورد نياز انجام دهيد.
متون ديني ما از ضعف كيفي رنج ميبرد. در اين عرصه سازمان چه تمهيداتي را به كار گرفته است كه در جشنواره كتاب دين شاهد نمود آن بوده باشيم؟
در مورد شاخصههاي كيفي در حوزه متون ديني ميتوانيم بگوييم اتفاقي كه پس از انقلاب اسلامي در حوزه دينپژوهشي افتاد قابل مقايسه با دهههاي قبل از انقلاب نيست.
چگونه؟
ما در سطوح كمي و كيفي شاهد رشد چشمگيري بودهايم. كساني كه در عرصه دينپژوهشي فعاليت ميكنند ميدانند كارهايي كه در حوزههاي علميه و موسسات و پژوهشكدههاي وابسته به حوزههاي علميه و دانشگاهها در عرصه دينپژوهشي صورت ميگيرد، ما را بر آن ميدارد كه بگوييم به دليل حكومت اسلامي و تاثيرات آن، دينپژوهشي رونق گرفته است. اما تب پژوهش و رشد پژوهش در نظام ما يك تب بهروز است، چرا كه ميبينيم اغلب جوانان در اين عرصه حضور پيدا ميكنند و جايزه كسب ميكنند. اهدافي همچون جوانگرائي، نوآوري، حل معضلات و پر كردن خلاءها در اين جشنواره پيگيري شده است.
امسال شاهد پيوستن بخش پژوهشهاي برتر به جشنواره كتاب دين بوديم. چگونه اين تصميم گرفته شد؟
برخي از پژوهشها هنوز به مرحله تأليف و انتشار نرسيده بودند، اما اطلاعات پژوهشي ما در اين بخش نشان از آن داشت كه پژوهشهاي كارآمدي در اين زمينه نگاشته شده است.
معيار انتخاب پژوهشها بر چه اساسي بوده است؟
هيئت داوران معيارهاي كاملاً مشخص و روشني دارند كه در كتابي چاپ كردهاند.
با توجه به اينكه در جهان تكنولوژي و فناوري زندگي ميكنيم و جوانان با اين موضوع آميخته شدهاند، چگونه ميتوان جوانان را با متون ديني آشنا كرد و آنان را ترغيب به مطالعه اين متون نمود؟
ويژگيهاي اينترنت اقتضا ميكند تا ما با حجم گستردهاي از منابع تحقيقاتي روبرو شويم. به نوعي پژوهشگر امروز ميتواند با استفاده از اين ابزار در نحوه انجام تحقيقات خود به آدرسهاي جهاني رجوع كند و اطلاعات مورد نظر خود را دريافت كند. در صورتي كه پژوهشگر پنج دهه قبل مجبور بود به كتابخانههاي مختلف رجوع كند و منابعش را بيابد. پس نكته اول آن است كه حجم اطلاعات موجود در وب ميتواند به نسل جوان امروز براي هدفمند شدن اطلاعاتش كمك كند. دوم آنكه ذخيره كردن اطلاعات پژوهشگر بهراحتي انجام ميگيرد. در گذشته پژوهشگران و محققين مينوشتند اما امروز پژوهشگر (به كامپيوتر) دستور ميدهد و نوشتهها تغيير ميكند. بنابراين سرعت تأليف و تحقيق رشد داشته است. سومين نكتهاي كه در اين زمينه لازم به ذكر است اين است كه فضاي وب كمك ميكند بتوانيم كساني راكه به صورت موازي مشغول به تحقيق هستند شناسائي كنيم و به نوعي بتوانيم رقبا را بشناسيم. به صورت كلي ميتوان گفت سرعت، دقت و حجم اطلاعات موجود در فضاي وب كمك شاياني به كوتاه كردن زمان تأليف و دقيق و حجيم كردن تحقيق ميكند.
به اعتقاد شما مهمترين آسيبي كه متون ديني را تهديد ميكند چيست؟
سطحينگري.
در چه سطوحي اين نگرش وجود دارد؟
متأسفانه در تمام سطوح. ما بايد در پژوهشهاي ديني به عمق دين توجه كنيم. به عنوان مثال اگر بخواهيم به سطح روايتي رجوع كنيم، در تفسير آيات قرآن يا روايت اهل بيت، اگر روايتي را با روايتي مقايسه نكنيم، به ترجمه روايت توجه نكنيم، مختصات را ناديده بگيريم و به مسائلي مانند عام، خاص، ناسخ، منسوخ، مطلق و... توجهي نكنيم نميتوان ادعا كرد دست به تفسير زدهايم. هر كسي نميتواند مدعي باشد كه تفسير نوشته است و مفسر قرآن است. كسي كه دست به تفسير ميزند بايد به علوم قرآني مسلط باشد و اگر هم دست به تفسير زد بايد اعلام كند كه اين برداشت شخصي من است. چرا كه حتي دست به تحقيق و تفسير «متني» زدهايم كه از ناحيه وحي آمده است. بنابراين بايد كشف و تحقيق بيشتري انجام دهيم توسط منابعي كه كمتر امكان خطا در آن منابع وجود دارد. متأسفانه برخي اوقات در حوزه متون ديني شاهد تاليفاتي هستيم كه از عمق لازم برخوردار نيستند. علاوه بر اين نكته ورود بدعتها، خرافات و ذوقيات در مسائل ديني نيز خود آفتي ديگر است.
فعاليت آينده سازمان تبليغات اسلامي در قبال متون ديني از ديدگاه رياست اين سازمان چيست؟
طبق پيمايشي كه وزارت محترم ارشاد اسلامي در سال 82 انجام دادند، در حوزه دين، پژوهشگران سازمان تبليغات اسلامي در فعاليتها و پژوهشهاي ديني حضور داشتهاند و در آينده هم همين اتفاق خواهد افتاد. هماكنون سازمان در حال تكميل بانك اطلاعات دادههاي ديني اجتماع ميباشد كه اخبار آن بهزودي منتشر خواهد شد. دادههاي اين بانك ما به را به پيمايشهاي مختلف برميانگيزد كه بتوانيم در عرصههاي مختلف اجتماع حوزههاي دينمداري را شناسايي كنيم و خلأها و برنامههاي پژوهشي و فرهنگي را دريابيم و به منظور رفع نقايص در آن حوزه اقدام كنيم.
به نظر شما كه متولي تبليغات اسلامي در سطح اجتماع هستيد، متون ديني چه ميزان برونگرا و چه ميزان درونگرا ميباشند؟
انديشمندان حوزههاي علميه بيشتر مقوله دينپژوهشي را در ساحت دينشناسي پيگيري ميكنند، و ليكن رشتههائي با عنوان ميانرشته مانند مديريت فرهنگي، مديريت اقتصادي و... ميان رشتههاي اصلي در حوزهها باب شده كه در هر دو مقوله فعاليت ميكنند. |
