آسيب شناسي )Pathology(، از جمله مفاهيمي است كه از علم پزشكي وارد حوزه علوم اجتماعي و جامعه شناسي شده است. اين واژه در لغت به معناي «مطالعه علل بيماري و علائم مخصوص مرض و يا علايم غيرعادي هر چيزي»(1) مي باشد. بسياري از جامعه شناسان، از جمله ابن خلدون، جامعه شناس و انديشمند مسلمان، بر اين باورند كه جوامع و نظام هاي سياسي نيز همچون يك موجود زنده، داراي دوران كودكي، نوجواني، جواني، ميانسالي و كهنسالي هستند و عوامل مختلف و مولفه هاي گوناگوني در پايداري و تداوم و يا افول و زوال يك جامعه نقش دارد. اين گروه از جامعه شناسان عموما از نظريه ارگانيسم فلاسفه يونان باستان كمك گرفته اند. در اين نظريه، جامعه به ارگانيسم انسان تشبيه شده است. با اين وصف، بايد جامعه و نظام هاي سياسي را به مثابه يك موجود زنده فرض كرد كه داراي هدف بوده و به سوي آن در حركت است. اگر انقلاب و نظام سياسي، بتواند به بالندگي، رشد و پويايي خود برسد و دوران هاي گوناگون را بدون مشكل طي نمايد، آن جامعه، سالم و مطلوب است، ولي اگر روند تكاملي خود را طي نكند و به سمت و سوي آرمانهاي خود حركت نكند، در آن صورت آن جامعه، بيمار مي باشد و دچار آسيب و آفت شده است. به بيان ديگر، آسيب اجتماعي، نقصان حادث شده و عارضه پديد آمده در كل پيكر جامعه است، همچنان كه بدن به عنوان يك سيستم براي بقا تلاش مي كند و هر عضو در اين راستا وظايفي بر عهده دارد، در جامعه نيز بروز آسيب به معناي وجود خلل در عضو يا اعضايي است كه به هر دليل نتوانسته اند وظيفه يا وظايف خود را به نحو مطلوب به انجام رسانند(2.) با اين وصف، انقلاب هم به عنوان يك پديده اجتماعي مانند هر موجود زنده، داراي حيات است و مانند بدن انسان ممكن است دچار خطرات، آفات و امراضي شود كه براي پويايي و شادابي آن تهديد محسوب مي شود و مانع به ثمر رسيدن آرمانهاي انقلاب اسلامي و تبديل آنها به دستاورد مي شود. بنابراين مي توان، مقصود اصطلاحي از آسيب شناسي انقلاب اسلامي را چنين بيان داشت: «شناسايي آن دسته از عوامل مهم و موثري كه شكل گيري و تداوم آنها مي تواند فرايند تحقق اهداف و آرمانهاي انقلاب را متوقف و يا به صورت محسوس كند نمايد»(3.)
دوام و استمرار انقلاب اسلامي، ضرورت بحث از آسيب شناسي انقلاب را ايجاب مي نمايد. چه اينكه در مسير پيدايش، رشد و تداوم هر پديده اي، ممكن است آسيب ها و آفت هايي بروز كند كه مانع تحقق يا استمرار آن شود، از اين رو اگر پديده اي بخواهد ايجاد گردد يا دوام پيدا كند، بايد علاوه بر وجود مقتضي، مانع يا موانعي وجود نداشته باشد. موانع همان آسيب ها و آفت هايي هستند كه اگر زدوده نشوند، ادامه حيات آن پديده را با مشكلات جدي روبه رو مي سازند. انقلاب، نظام و جامعه اسلامي هم اگر از آسيب شناسي غفلت ورزد و به آسيب زدايي توجه كافي نكند، آسيب ها و موانع، حركت تكاملي و رو به توسعه آن را سد مي كنند و تحقق اهداف آن را به تاخير انداخته، يا ناممكن مي سازند.
آسيب شناسي انقلاب اسلامي ايران، به معني بررسي واقع بينانه مشكلات، اشكالات، انحرافات، آفات، تحريفات و موانع رشد و كمال انقلاب اسلامي است. مراد از آسيب ها و آفات، اموري هستند كه مي توانند دستيابي انقلاب اسلامي را به آرمان ها و اهداف خود، كند يا ناممكن سازند. اين بدين معناست كه غايت و آرمان نهايي انقلاب اسلامي ايران در سال 1357 فقط سقوط يك رژيم سياسي و جايگزيني رژيم سياسي ديگر نبوده كه با تحقق آن، انقلاب پايان يافته باشد، بلكه آرمان هايي بلند و متعالي پيش روست(4.) پر واضح است كه عدم شناسايي و غفلت از پژوهش هاي آسيب شناسانه آفاتي كه ممكن است انقلاب اسلامي را تهديد كند، مي تواند موجب تاخير و يا حتي عدم دستيابي به اهداف و آرمانهاي انقلاب شود. انقلاب اسلامي ايران نيز كه با سرمايه اي عظيم و با تقدير الهي و براساس باور و ايمان مردم معتقد و متدين و با الهام از قرآن مجيد، به ثمر رسيده است، نيازمند بازبيني واقع بينانه آفات و موانع رشد و كمال است.
پي نوشتها:
1- عباس و منوچهر آريانپور، فرهنگ دو جلدي دانشگاهي انگليسي - فارسي، ج2، ص 1569
2- آسيب شناسي انقلاب اسلامي ايران، محمد رحيم عيوضي، ص33 و 34
3- مدلي بر آسيب شناسي انقلاب اسلامي، حسن بنيانيان (مجموعه مقالات)، دفتر نمايندگي مقام معظم رهبري در دانشگاه صنعتي شريف، ص 128
4- آسيب شناسي انقلاب اسلامي از ديدگاه امام خميني (ره)، علي ذوعلم (مجموعه مقالات)، همان، ص .25
علي مهدوي